Wie spreekt er?
Waar vindt het afscheid plaats?
Welke bloemen zijn er?
Wordt het een begrafenis of crematie?
Want degene om wie het gaat, kan op dat moment zelf niets meer toevoegen.
Persoonlijk wordt het vooral door het verhaal
Een afscheid wordt niet persoonlijk omdat er een bepaald soort bloemen staat of omdat een uitvaartkist een bijzondere kleur heeft.
Het wordt persoonlijk doordat mensen iets herkennen.
Een liedje dat altijd werd gedraaid.
Een voorwerp uit huis.
Een verhaal dat iedereen kent.
Een gewoonte.
Een grap.
Een stuk hout uit de tuin.
Juist de kleine dingen vertellen vaak veel meer over iemand dan iets dat speciaal voor de uitvaart is aangeschaft.
Daarom vind ik het interessant om de vraag om te draaien.
Niet: Hoe maken mijn nabestaanden mijn afscheid later persoonlijk?
Maar: Wat kan ik daar zelf nu al aan toevoegen?
Je hoeft niet alles vast te leggen
Dat betekent niet dat je op je zestigste je complete uitvaart tot op de minuut moet organiseren. Integendeel.
Misschien willen je kinderen later juist zelf muziek kiezen of een vorm bedenken die bij dat moment past.
Je hoeft hen ook niet ieder besluit uit handen te nemen.
Maar er zijn dingen waarvan je zelf heel goed kunt zeggen:
Dit vind ik belangrijk. Of:
Dit past bij mij.
Dat kan iets praktisch zijn.
Begraven of cremeren.
Een bepaalde plek.
Een lied.
Maar het kan ook iets tastbaars zijn.
Iets dat al tijdens je leven onderdeel van je omgeving is.
Voorwerpen krijgen betekenis doordat we ze gebruiken
Een splinternieuwe tafel is gewoon een tafel.
Twintig jaar later kan dezelfde tafel vol zitten met verhalen.
Daar zat iedere zondag de familie.
Daar heeft een kind ooit met een viltstift op getekend.
Daar zit een deuk van een verhuizing.
Een lichte plek waar jarenlang een schaal heeft gestaan.
Technisch zijn dat beschadigingen.
Maar vaak zijn juist dat de details waardoor een meubel van jou wordt.
Dat vind ik een interessant uitgangspunt voor een uitvaartkist.
Waarom zou die per definitie nieuw moeten zijn?
Waarom zou hij pas bestaan op het moment dat hij nodig is?
Een meubel mag eerst leven
Stel dat je vandaag een bank maakt.
Niet een vermomde doodskist. Gewoon een goede, mooie houten bank.
Hij staat in huis.
Je zit erop.
Bezoek zit erop.
Misschien verhuist hij een keer mee.
Je onderhoudt hem.
Het hout wordt donkerder.
Er komen gebruikssporen op.
En ondertussen weet je dat het meubel nog een tweede functie heeft.
Ooit kan het worden omgebouwd tot je uitvaartkist.
Dat klinkt misschien voor sommige mensen vreemd.
Ik vind het juist een mooie gedachte.
Het meubel hoeft niet dertig jaar op zijn bestemming te wachten.
Het mag eerst onderdeel van je leven zijn.
Het hout kan zelf ook een verhaal hebben
Dat verhaal hoeft niet pas te beginnen wanneer we het meubel maken.
Misschien ligt er ergens nog hout dat betekenis heeft.
Een oude eettafel van je ouders.
Een kast die niet meer gebruikt wordt.
Een stuk hout uit een boom die ooit in de tuin stond.
Dat betekent niet dat we per se het hele meubel daarvan moeten bouwen.
Soms is één plank genoeg. Een paneel. Een handgreep. Een klein detail aan de binnenkant.
Voor iemand anders is het gewoon hout.
Voor jou en je familie is het die ene plank.
En dat verschil kun je niet in een meubelwinkel kopen.
Maar het kan ook iets tastbaars zijn.
Iets dat al tijdens je leven onderdeel van je omgeving is.
Samen maken geeft weer een ander verhaal
Een meubel hoeft ook niet alleen door degene voor wie het bedoeld is gemaakt te worden.
Misschien maak je het samen met je partner. Met je zoon of dochter. Of komt een kleinkind een middag helpen.
Dan krijgt het maakproces zelf betekenis.
Niet omdat iedereen voortdurend over overlijden hoeft te praten.
Waarschijnlijk gaat het tijdens het schaven, lijmen en koffie drinken vooral over heel andere dingen.
En dat lijkt me eigenlijk precies goed.
In het hout zit het maken, in het paspoort het verhaal en daartussenin hopelijk nog heel veel leven.
Het hoeft geen zwaar ritueel te worden.
Het mag gewoon een paar bijzondere dagen samen in een werkplaats zijn. Met aan het einde iets wat blijft.
Je kunt ook dingen verborgen achterlaten. Een meubel heeft een buitenkant.
Maar ook een binnenkant. Dat biedt mogelijkheden die pas later zichtbaar hoeven te worden.
Een naam. Een datum. Een paar regels tekst. Een tekening van een kleinkind. Een bijzondere verbinding.
Een stukje hout op een plek waarvan alleen de familie weet waarom het daar zit.
Dat hoeft helemaal niet plechtig te zijn.
Het kan juist klein en persoonlijk blijven. Misschien zelfs grappig.
Het belangrijkste is dat het van jou is. Daarom hoort het verhaal bij het meubel
Na twintig of dertig jaar weet misschien niet iedereen meer waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt.
Daarom hoort bij ieder project van Kistvoorlater een Kistpaspoort.
Daarin bewaren we niet alleen technische informatie over hout, constructie en eventuele ombouw. We bewaren ook het verhaal.
Waarom koos je hiervoor?
Waar kwam het hout vandaan?
Met wie heb je het gemaakt?
Wat betekenen bepaalde details?
Foto’s van het maken kunnen daar net zo goed bij horen als een werktekening.
Zo blijft niet alleen het meubel bewaard. Maar ook de bedoeling erachter.
Niet alles hoeft ernstig te zijn
Praten over je eigen uitvaart wordt al snel een zwaar onderwerp. Dat hoeft volgens mij niet.
Je kunt heel serieus nadenken over wat je belangrijk vindt en tegelijkertijd luchtig blijven over het feit dat niemand precies weet wanneer het ooit nodig zal zijn.
Misschien staat dat meubel nog dertig jaar in huis. Mooi. Dan heeft het dertig jaar gedaan waarvoor het eerst bedoeld was. Leven meemaken.
Een persoonlijk afscheid kun je dus nu al beginnen
Niet door alles dicht te timmeren. Niet door je nabestaanden een draaiboek van honderd pagina’s achter te laten. Maar door een paar keuzes zelf te maken. Door een verhaal vast te leggen. Door iets te maken.
En misschien door samen met iemand van wie je houdt een paar dagen aan een werkbank te staan.
Daarmee wordt een afscheid later niet automatisch perfect.
Maar er is wel iets wat niemand dan nog voor je hoeft te verzinnen.
Het was er al. Het hoorde al bij je.
En misschien is dat uiteindelijk wel de meest persoonlijke vorm van afscheid.
Nieuwsgierig?
Misschien spreekt vooral het idee van zelf maken je aan. Misschien heb je ergens hout liggen met een verhaal. Of misschien denk je inmiddels aan een meubel waar ik zelf nog nooit aan gedacht heb.
Dat hoeft nog nergens toe te leiden.
Kom gerust eens kijken en vertel wat er door je hoofd gaat.
Eerst maar eens koffie.
